Detail

बाबेलको धरहरा र इतिहास

१. परिचय
“शिनारका महान् योद्धा शिकारी निम्रोदले स्थापित गरेका तीनवटा महत्वपूर्ण शहरहरूमध्ये बाबेल एउटा थियो। शिनार बेबिलोन या बेबिलोनियाको प्राचिन नाउँ थियो, जो पछिबाट देशको राजधानी भएको थियो।” बाबेलका वरिपरि बसोबासो गर्ने बासिन्दाहरूलाई तिनीहरूका योग्यताहरू र जनशक्तिको कारण तिनीहरूले विकास गर्न सक्नेछन् भन्ने कुरा थाहा थियो। यसैले तिनीहरूले एक भव्य शहर र एक भव्य धरहरा निर्माण गर्ने जमर्को कसे। अनि इट्टा र अलकत्रा प्रयोग गरेर धरहरा निर्माण गर्न थाले। तर निर्माण कार्य अघि बढ्दै जाँदा परमेश्वरले तिनीहरूको भाषा खल्बल्याइदिनुभयो, तिनीहरूलाई तितरबितर पारिदिनुभयो र तिनीहरूको अहमतालाई चूरचूर पारिदिनुभयो। अनि उनीहरूको धरहराको निर्माण कार्य अधूरै रह्यो।

२. बाबेलको धरहराको ऐतिहासिक पृष्ठभूमि
क) स्थान : शिनार देश
नूहको छोरा हामको छोरा कुशको छोरा निम्रोद, जो एक पराक्रमी शिकारी थिए, जसले शिनार देशमा चारवटा शहरहरू स्थापना गरे, तीमध्ये बाबेल एक थियो। “निम्रोदको राज्य बाबेलबाट सुरू भएको थियो र त्यो शिनार देशमा पर्छ। त्यही सिनार देशको मैदानमा उनीहरूले बाबेलको धरहरा बनाए।” सो क्षेत्रलाई पछि बेबिलोन भनेर चिन्न थालियो। जुन मेसोपोटामियाको दक्षिण भागमा पर्छ। अहिले यो इराक देशमा पर्छ। इराकको राजधानी बगदाददेखि करिब ८५ किलोमिटर दक्षिणतर्फ, अहिले हिल्ला भन्ने शहर छ, सो शहरदेखि प्राचिन बेबिलोन शहरको भग्नावशेष करिब ८-९ किलोमिटर उत्तरपूर्वतिर अवस्थित छ। जुन युफ्रेटिस नदिको किनारमा अवस्थित छ। हाल त्यहाँ कुनै पनि शहर वा बस्ति निर्माण भएका छैनन्, केवल भग्नावशेष मात्रै छन्। किनभने परमेश्वरले त्यसको विषयमा पहिले नै भविष्यवाणी गरिसक्नुभएको थियो। “अनि राज्य-राज्यको महिमा त्यो बाबेल कल्दिहरूको त्यो सर्वश्रेष्ठ सुन्दरता परमेश्वरले सदोम र गमोरालाई पल्टाइदिनुहुँदा जस्तो भएको थियो, त्यस्तै हुनेछ। त्यो कहिल्यै बसोबासो गरिनेछैन, नता पुस्ता-पुस्तासम्म त्यहा कोही बस्नेछ; कुनै अरबीलेधरि त्यहाँ पाल टाँग्नेछैन, नता गोठालाहरूले त्यहाँ आफ्नो गोठ बनाउनेछन्” (यशैया १३:१९,२०)। “परमप्रभुको क्रोधको कारणले त्यो बसोबासो गरिनेछैन, तर त्यो बिलकुलै उजाड रहनेछ; बाबेलबाट भएर जाने हरेक मानिस चकित हुनेछ, र त्यसका सबै विपत्तिहरूका निम्ति खिसी गर्नेछ” (यर्मिया ५०:१३)।
ख) निर्माता
उत्पत्ति १०:८-१० अनुसार निम्रोदलाई बाबेल शहर र धरहरा दुबैको सम्भावित निर्माताको रूपमा लिन सकिन्छ। जहाँ ‘तिनको अर्थात् निम्रोदको राज्यको शुरूचाहिँ शिनार देशमा बाबेल, एरेख, अक्कद र कल्ने थियो’ भनिकन लेखिएको छ। “हामका नाति कुशको छोरा निम्रोदले उनका मानिसहरूलाई धरहरा निर्माण गर्न उक्साएको वा मतो गरेको हामी देख्दछौं।”
ग) त्यस ठाउँको नाम बाबेल राख्नुको कारण
सो समयमा सारा संसारभरिका मानिसहरूको भाषा एउटै थियो। परमेश्वरले तिनीहरूको भाषा खल्बलाइदिनुभयो, अर्थात् एउटाले अर्काको भाषा नबुझ्ने बनाइदिनुभयो र उनीहरू सो शहर र धरहरा बनाउन छोडेर तितरबितर भए। यसैले त्यस ठाउँको नाम बाबेल राखिएको हो। “उत्पत्ति ११:१-९ अनुसार त्यसबेला संसारमा एउटा मात्रै भाषा थियो र पृथ्विका सबै मानिसहरू बाबेलमा भेला भएर स्वर्गसम्मै पुग्ने धरहरा बनाउने प्रयत्न गरेका थिए। तब परमेश्वरले भाषा खलबल पारिदिनुभयो। जसपश्चात् धरहरा निर्माणको काम रोकियो। बाबेलले मानिसहरूको अहंकारको प्रतिनिधित्व गर्दछ।” ‘यसैकारण त्यस ठाउँको नाम बाबेल राखियो, किनभने त्यहाँ परमप्रभुले सारा संसारको भाषा खलबल पारिदिनुभयो।’ (उत्पत्ति ११:९)

३. बाबेलको धरहराको निर्माण शैलि
यो ‘जिग्गुरात’ शैलिमा बनाइएको मानिन्छ। ‘जिग्गुरात’ शैलि भन्नाले यो ठाडो नभई तह-तहमा सिँढीजस्तो माथि जाने संरचना हो। यसमा प्रत्येक तह सानो सानो हुँदै पिरामिडजस्तै माथि पुगेको हुन्थ्यो। “यो भवन सायद एउटा किल्ला थियो तापनि यो एउटा मन्दिरजस्तो पनि थियो। यो तलैतला गरेर निर्माण गरिएको थियो, जुन सुमेरी जिग्गुरातजस्तो थियो।” इटाको पर्खाल र त्यसलाई अलकत्राले लिपेको हुन्थ्यो। माथिल्लो भागमा देवताको मन्दिर हुन्थ्यो। मानिसहरूले त्यहाँ बलि चढाउने गर्दथे र स्वर्ग नजिक पुगेको विश्वास गर्दथे। जिग्गुरात स्वर्ग र पृथ्वीको बीचको पुलको रूपमा बनाइन्थे। त्यसैले बाबेलको धरहराले पनि ‘आकाशसम्म पुग्ने’ भन्ने विचार यहीँबाट लिइएको मानिन्छ र उनीहरूले यही शैलिको धरहरा निर्माण गर्दै थिए। ‘अनि तिनीहरूले भने, आओ, हामी आफ्ना निम्ति एउटा शहर र टुप्पाचाहिँ स्वर्गसम्म पुग्ने एउटा धरहरा बनाऔं।’ (उत्पत्ति ११:४)।

४. बाबेलको धरहरा निर्माण गर्नुको उद्देश्य
उनीहरू सबैजना एकाकर्ााबाट छुट्टिन चाहँदैन थिए। सो शहर र धरहरा बनाएर सबैजना सोही शहरमा बस्ने उनीहरूको योजना थियो। सो भव्य धरहरा बनाएर उनीहरू आफ्नो नाम राख्न चाहन्थे। अनि सो धरहरा बनाएर उनीहरूले स्वर्गसम्म पुग्ने महत्वकाङ्क्षा राखेका थिए। “तिनीहरूले आफ्नो नाम राख्न चाहन्थे, साथै स्वर्ग पुग्न चाहन्थे र एकै स्थानमा रहन चाहन्थे (उत्पत्ति ११:४)। वास्तवमा परमेश्वर मानिसमा निर्भर रहनुपर्ने हो र सारा संसारभर फैलँदै जानुपर्ने हो। तर आफ्नै नाम फैलाउन र संसारभर नछरिने उनीहरूको विचार गलत थियो। उनीहरूले धार्मिक धरहरा निर्माण गर्न चाहेका थिए। परमेश्वरले यस धरहरा निर्माण कार्यलाई दण्डित गर्नुभयो। उनीहरूको भाषामा खलबल ल्याइदिनुभयो र अध्याय १० मा उल्लेख गरिएझैँ तितरवितर गरिदिनुभयो।”

५. बाबेलको धरहराले देखाउन खोजेको कुरा
क) घमण्ड : उनीहरूले आफ्नो नामलाई उच्च पार्न चाहन्थे, नाम, प्रसिद्धि कमाउन चाहन्थे। “विकाससँगसँगै तिनीहरूमा आत्मनिर्भरताको घमण्ड पनि आयो। तिनीहरूले आफैलाई आफ्ना छिमेकीहरूभन्दा सामाजिक अनि प्राविधिक क्षेत्रमा धेरै प्रगति गरेको सम्झन्थे।”
ख) परमेश्वरको विरूद्धमा विद्रोह : परमेश्वरको विचारको विरूद्धमा थियो उनीहरूको यो विचार। किनभने उत्पत्ति १:२८ अनुसार परमेश्वरले उनीहरूलाई पृथ्वीको चारैतिर फैलाउदै लैजाने विचार थियो, तर उनीहरू भने छरपस्ट नभई एकै ठाउँमा बस्न खोजिरहेका थिए। परमेश्वरले त्यसलाई मानिसहरूले आफैलाई उहाँबाट स्वतन्त्र पार्ने प्रयासमा देखाएको अहङ्कारको प्रतिकको रूपमा हेर्नुभयो। परमेश्वरलाई रिस उठाउनका निम्ति तिनीहरूले आफ्ना संगठित योग्यताहरू प्रयोग गरेका थिए।
ग) मूर्तिपूजा : यो मेसोपोटामियाको जिग्गुरात शैलिमा बनिएको मन्दिर थियो, जहाँ मेसोपोटामियालीहरूले मूर्तिलाई बलिदान चढाउँथे। “त्यस धरहराले धर्मकर्म गरेर स्वर्गमा पुग्न खोजेको पतित भएको मानिसजातिको नित्य प्रयास चित्रण गर्दछ। तर के गर्ने, मुक्तिचाहिँ सित्तै पाइने एउटा दान हो, परमेश्वरको निगाहको फल हो।”

६. बाबेलको धरहराले दिन खोजेको शिक्षा
जब पनि मानिस परमेश्वर केन्द्रित नभएर आफू केन्द्रित हुन्छन्, परमेश्वरलाई भन्दा आफूलाई माथि राख्न चाहन्छन्, आफ्नै बल र बुद्धिले म जे पनि गर्न सक्छु भनी ठान्छन्, आफ्नो प्रशंसा चाहन्छन्, तब त्यहाँ गडबडी, असन्तुलन, वैचारिक मतभेद र विभाजन हुन्छ, चाहे परिवारमा होस्, चाहे समाजमा होस्, चाहे मण्डलीमा। यसर्थ हामीले जे पनि गर्छौं, परमेश्वरको महिमाको निम्ति गर्नुपर्छ। हाम्रा कामहरूद्वारा, विचारद्वारा, सरसल्लाहद्वारा परमेश्वरलाई महिमा पुग्नुपर्छ। परमेश्वरको इच्छा र योजना विपरित हामी कहिल्यै पनि जानुहुँदैन।

७. निष्कर्ष
निष्कर्षमा भन्नुपर्दा सिनारको मैदानमा निर्मित बाबेलको धरहरा, जुन समयमा सारा संसारभर एउटै भाषा थियो, उनीहरूले गलत मनसाय राखेर सो निर्माण गर्न चाहेकोले परमेश्वरले उनीहरूको योजनालाई पूर्ण हुन दिनुभएन, जसको कारण परमेश्वरले उनीहरूको भाषा खल्बलाइदिनुभयो र विभिन्न भाषाहरूको पनि उत्पत्ति भएको हामी पाउँदछौ। यो धरहरा उनीहरूको परमेश्वरको विरूद्धको विद्रोह र अहमताको प्रतिकको रूपमा हामी पाउँदछौं।

बर्णबास श्रेष्ठ, कनान, काठमाण्डौ